فرانسه با داشتن نظام آموزشی با کیفیت و دانشگاه های معتبر، یکی از مقاصد محبوب برای ادامه تحصیل در مقطع لیسانس است. هر سال بیش از ۴۳۰ هزار دانشجوی خارجی در مراکز آموزش عالی فرانسه مشغول به تحصیل هستند که بخشی از این جمعیت را نیز دانشجویان ایرانی تشکیل می دهند. مدرک لیسانس اخذ شده از دانشگاه های فرانسه در سراسر جهان از اعتبار بالایی برخوردار است و تجربه زندگی دانشجویی در فرانسه می تواند افق های علمی و فرهنگی گسترده ای را پیش روی دانشجویان قرار دهد. در این مقاله، به طور جامع به شرایط اپلای و پذیرش دوره کارشناسی در فرانسه برای دانش آموزان ایرانی می پردازیم.
کارشناسی در نظام آموزشی فرانسه
مقطع کارشناسی در نظام آموزشی فرانسه که لیسانس (Licence) نام دارد، دوره ای سه ساله پس از اتمام دبیرستان است. دانشجویان طی این سه سال که معروف به L1، L2 L3 می باشد، در یک رشته تخصصی به تحصیل می پردازند و پس از فارغ التحصیلی مدرک Licence دریافت می کنند. شرط اصلی ورود به این مقطع، داشتن مدرک دیپلم دبیرستان یا معادل آن (نظیر دیپلم پیش دانشگاهی یا مدرک ۱۲ ساله دبیرستان) است. در دانشگاه های دولتی فرانسه، پذیرش در سال اول لیسانس اصولاً بدون کنکور سراسری و بر مبنای داشتن دیپلم انجام می شود و همه ی دارندگان مدرک دبیرستان از نظر تئوری واجد شرایط ثبت نام هستند. با این حال، برای دانشجویان خارجی مقررات ویژه ای وجود دارد که الزام به دریافت پذیرش از دانشگاه پیش از ورود را ایجاب می کند. به عبارت دیگر، متقاضی بین المللی نمی تواند مستقیماً مانند یک دانش آموز فرانسوی صرفاً با داشتن دیپلم در دانشگاه ثبت نام کند، بلکه باید از طریق فرآیندهای مشخصی اقدام به اخذ پذیرش نماید که در ادامه تشریح شده اند.
دانشگاه های دولتی فرانسه در مقطع کارشناسی شهریه نسبتاً پایینی دارند و در مواردی بورسیه ها یا معافیت هایی برای دانشجویان خارجی فراهم می شود. از نظر زبانی، تقریبا همه رشته های کارشناسی در دانشگاه های فرانسه به زبان فرانسوی ارائه می شوند؛ بنابراین تسلط به زبان فرانسه برای دانشجویان بین المللی یک نیاز اساسی است. در برخی دانشگاه ها یا رشته های خاص ممکن است برنامه های انگليسی زبان نیز در مقطع لیسانس ارائه شود، اما تعداد این برنامه ها محدود بوده و معمولاً رقابتی یا شهریه پرداز هستند.
شرایط پذیرش برای تحصیل کارشناسی در فرانسه
۱. مدرک تحصیلی مورد نیار: شرط اولیه برای پذیرش در مقطع کارشناسی فرانسه، اتمام تحصیلات دبیرستان و داشتن مدرک دیپلم معتبر است. فارغ التحصیلان نظام آموزشی ایران، نظیر دیپلم چهارساله قدیم یا دیپلم جدید دوازده ساله، از دید دانشگاه های فرانسه معادل Baccalauréat français محسوب می شوند و می توانند برای ورود به مقطع لیسانس اقدام کنند. خوشبختانه هیچ آزمون ورودی سراسری برای ورود به سال اول لیسانس در بیشتر رشته های دانشگاهی فرانسه وجود ندارد و داشتن دیپلم دبیرستان کفایت می کند. البته برای برخی رشته های دارای ظرفیت محدود یا هنری مثلاً موسیقی، معماری و … ممکن است ارزیابی های تکمیلی مانند مصاحبه یا آزمون عملی توسط دانشگاه انجام شود.
۲. مهارت زبان فرانسوی: مهم ترین نیازمندی برای تحصیل لیسانس در فرانسه، تسلط به زبان فرانسوی در سطح آکادمیک است. تقریباً تمامی دانشگاه های فرانسه از داوطلبان بین المللی مدرکی مبنی بر توانایی زبان فرانسه طلب می کنند. به طور کلی حداقل سطح B2 بر اساس چارچوب مرجع اروپایی (CEFR) برای پذیرش در سال اول کارشناسی الزامی است. این سطح معادل دانش زبان پیشرفته متوسط است که دانشجو را قادر می سازد سخنرانی های دانشگاهی را دنبال کرده، در کلاس مشارکت کند و متون علمی را بفهمد. حتی در برخی رشته های علوم انسانی، داشتن سطح C1 به شدت توصیه می شود چرا که نیاز به درک عمیق تری از زبان و نگارش پیشرفته دارند. برخی از دانشگاه های معتبر ممکن است سطوح بالاتری را برای رشته های خاص درخواست کنند، بنابراین متقاضی باید حتماً پیش نیاز زبانی برنامه مدنظر خود را در وب سایت دانشگاه مقصد بررسی کند.
۳. مدارک هویتی و تحصیلی: علاوه بر دیپلم و مدرک زبان، مدارک دیگری نیز برای فرآیند درخواست پذیرش نیاز است. مهم ترین آن ها ریزنمرات سه سال آخر دبیرستان ، انگیزه نامه ، رزومه تحصیلی، کپی پاسپورت و عکس پرسنلی هستند. دانشگاه های فرانسه برای ارزیابی اولیه ی متقاضیان خارجی، پرونده تحصیلی کامل شامل مدارک آموزشی و سوابق فرد را بررسی می کنند. آماده سازی این مدارک و ترجمه رسمی آن ها به زبان فرانسوی از ملزومات اپلای است. داشتن یک انگیزه نامه قوی به زبان فرانسوی که در آن دلایل علاقه به تحصیل در دانشگاه و رشتهٔ انتخابی توضیح داده شده باشد، می تواند شانس پذیرش را افزایش دهد. دانشگاه ها به انگیزه، اهداف تحصیلی و آگاهی متقاضی از رشته و سیستم آموزشی فرانسه توجه ویژه ای دارند.
مسیرها و روش های مختلف اپلای برای دانشگاه های فرانسه
برای اپلای و اخذ پذیرش از دانشگاه های فرانسه در مقطع لیسانس بسته به شرایط متقاضی از جمله نوع مدرک دیپلم و محل سکونت وی، مسیرهای متفاوتی وجود دارد. در این بخش به سه مسیر اصلی که یک دانش آموز ایرانی می تواند جهت اقدام استفاده کند، به صورت تیتر وار اشاره می کنیم. هر یک از این روش ها دارای جزئیات و مراحل خاص خود هستند که در مقاله های جداگانه به تفصیل بررسی خواهند شد؛ در اینجا صرفاً نام روش ها و نمای کلی آنها ذکر می شود:
- سامانه Parcoursup
این سامانه پلتفرم رسمی متمرکز انتخاب رشته و ثبت نام در سال اول دانشگاه های فرانسه است که همه ساله برای داوطلبان بازگشایی می شود. این سامانه برای دانش آموزان دبیرستانی در فرانسه و اتحادیه اروپا طراحی شده است. افرادی که دارای دیپلم فرانسوی یا اروپایی هستند یا در حال اخذ آن می باشند باید درخواست خود را از طریق Parcoursup ثبت کنند. همچنین دانشجویان خارجی مقیم فرانسه حتی اگر دیپلم غیرفرانسوی داشته باشند معمولاً امکان استفاده از این سامانه را دارند. از طریق Parcoursup، داوطلب رشته ها و دانشگاه های مورد علاقه خود را انتخاب کرده و اولویت بندی می کند. نتایج پذیرش نیز در زمان بندی مشخص از طریق همین پلتفرم اعلام می شود. به بیان ساده، این پلتفرم درگاه اصلی ورود به دانشگاه برای متقاضیان ساکن فرانسه و اروپایی است و نقش مهمی در مدیریت ظرفیت رشته های دانشگاهی دارد.
- درخواست پذیرش مقدماتی DAP (Demande d’Admission Préalable )
این مسیر ویژه ی متقاضیان خارجی خارج از فرانسه است که دیپلم غیراروپایی دارند و می خواهند مستقیماً برای سال اول لیسانس در فرانسه اقدام کنند . در این حالت، داوطلب باید از فرآیند موسوم به DAP یا پذیرش مقدماتی استفاده کند. درخواست DAP در کشورهای تحت پوشش طرح Etudes en France از جمله ایران به صورت آنلاین از طریق سامانه Campus France یا همان Études en France انجام می شود. به DAPی که از خارج فرانسه انجام شود اصطلاحاً پرونده سفید (Dossier Blanc) گفته می شود.
- تشکیل پرونده سبز (Dossier Vert)
پرونده سبز در واقع حالت ویژه ای از همان درخواست پذیرش مقدماتی (DAP) است با این تفاوت که مختص متقاضیان خارجی مقیم خود فرانسه می باشد. اگر دانش آموزی تبعه کشور ثالث (غیر از اتحادیه اروپا) باشد اما در زمان اقدام در خاک فرانسه سکونت داشته باشد، به جای پرونده سفید، فرم DAP سبز را تکمیل می کند. شرایط و زمان بندی پرونده سبز مشابه DAP عادی است، یعنی زمان ثبت درخواست تا حوالی ۱۵ دسامبر و اعلام نتیجه پذیرش تا حوالی آوریل می باشد با این تفاوت که مرجع دریافت پرونده، دانشگاه های مقصد در داخل فرانسه هستند و داوطلب مستقیماً با دانشگاه ها و دفاتر مرتبط در تماس است.
گذراندن دوره زبان در فرانسه: یک راهکار منطقی قبل از شروع لیسانس
با توجه به توضیحات داده شده و چالش های موجود در مسیر، به ویژه نیاز به سطح زبان B2، بسیاری از مشاوران و حتی خود سفارت فرانسه توصیه می کنند که اگر دانشجویی هنوز به سطح زبان مورد نظر نرسیده، بهتر است به جای اینکه مستقیماً از ایران برای لیسانس اقدام کند، ابتدا برای یک دوره آموزش زبان در فرانسه پذیرش بگیرد و ویزای تحصیلی کوتاه مدت یا یک ساله دریافت کند. این رویکرد دارای مزایایی است که آن را به یک راهکار منطقی تبدیل می کند:
- وقتی دانشجو در خود محیط فرانسه به یادگیری زبان بپردازد، به دلیل قرار گرفتن در فضای غوطه وری (immersive)، پیشرفت بسیار سریعتری خواهد داشت. تجربه نشان داده که آماده سازی در خود فرانسه برای آزمون های زبان، شانس موفقیت را بالا می برد زیرا فرد از صبح تا شب درگیر زبان فرانسوی در زندگی روزمره می شود.
- دانشجو می تواند در حین گذراندن دوره زبان، با فرهنگ و سبک زندگی دانشگاهی فرانسه آشنا شود. یک سال زندگی در فرانسه پیش از ورود به دانشگاه، به انطباق فرهنگی و آمادگی روحی دانشجو کمک شایانی می کند. همچنین فرصت دارد شهر محل تحصیل خود را بهتر بشناسد، گزینه های دانشگاهی را بررسی کند و حتی از دانشگاه ها بازدید نماید.
- هرچند این مسیر مستلزم صرف یک سال زمان و هزینه برای دوره زبان است، اما ریسک کمتری دارد. تصور کنید دانش آموزی از ایران مستقیماً برای لیسانس اقدام کند ولی به دلیل کمبود سطح زبان یا کامل نبودن پرونده، پذیرش نگیرد؛ در این صورت یک سال را از دست خواهد داد. در حالی که با گذراندن دوره زبان، حتی اگر پذیرش لیسانس همان سال اول حاصل نشود، دانشجو سطح زبان خود را ارتقا داده و شانس خود را برای سال بعد افزایش می دهد. ضمن اینکه در پایان دوره زبان، می تواند مدرک معتبری کسب کند که برای اهداف تحصیلی یا شغلی آتی نیز ارزشمند است.
به طور خلاصه، برای بسیاری از دانشجویان ایرانی که مستقیماً شرایط زبانی یا آمادگی لازم برای ورود به مقطع کارشناسی در فرانسه را ندارند، مسیر دو مرحله ای بهترین گزینه است. یعنی ابتدا دوره زبان در فرانسه و سپس ورود به دانشگاه. البته این به وضعیت هر فرد بستگی دارد؛ اگر کسی از قبل فرانسه را در سطح بالا بلد است و مدارک و سوابق تحصیلی قوی دارد، می تواند مستقیماً مسیر DAP را از ایران دنبال کند. اما برای اکثریت متقاضیان که نیاز به تقویت زبان و آشنایی با محیط دارند، اقدام برای یک دوره زبان در فرانسه تصمیمی هوشمندانه محسوب می شود. با پشتکار و داشتن اطلاعات کامل، رویای تحصیل در دانشگاه های فرانسه دست یافتنی است.
